Tuyển tập Số học211 bài

Bài 01

Arithmetic Sequence

Số họcSố chính phươngDãy số

Bài toán (Tổng quát Vietnamese Team Selection Test 2012)

Cho là một số nguyên tố lẻ và xét dãy số thỏa và :

Chứng minh rằng  là một số chính phương với mọi số nguyên dương .

Lời giải :

Xét các đa thức Chebyshev loại I và loại II :

Ta có một đẳng thức quen thuộc liên hệ giữa hai đa thức này dưới dạng kiểu phương trình Pell :

Ta sẽ chứng minh :

và 

Thực vậy, ta có tính chất quen thuộc sau của đa thức Chebyshev loại I là :

Điều này đồng nghĩa với việc đa thức nhận làm nghiệm, hay nhận làm nhân tử, tức

Ta cũng có :

Do đó nếu lẻ thì . Điều này cho thấy đa thức nhận làm nghiệm, hay nhận làm nhân tử, tức  

Dễ dàng nhận thấy rằng với mọi số tự nhiên .

Ở đây, ta chỉ xét lẻ :

Gọi :

Từ đó suy ra là một số chẵn, nhưng điều này vô lí vì với lẻ thì chẵn và mọi đa thức Chebyshev loại II có bậc chẵn đều là số lẻ nếu biến số là số nguyên.

Như vậy phải có . Từ ta suy ra ngay là một số chính phương với mọi số nguyên dương lẻ. Tức là chính phương với mọi số nguyên dương .

Bài toán hoàn tất.

 

Một số tính chất của đa thức Chebyshev loại I và II có thể xem tại đây.

Bài 02

Arithmetic Sequence

Số họcSố chính phươngDãy số

Bài toán (AMM, Problem E2619, Thomas C.Brown)

Cho dãy số nguyên xác định bởi :

Chứng minh rằng là số chính phương khi và chỉ khi với là số tự nhiên.

Lời giải :

Quan sát một số số hạng đầu tiên :

Ta thấy các số hạng chính phương là và một số hạng chính phương sẽ có căn gấp đôi căn của số hạng chính phương kế trước nó.

Như vậy ta đi chứng minh nếu thì số hạng chính phương liền sau của nó bằng .

Ta tính được :

Qua quy luật của các số hạng trên, ta chứng minh bằng quy nạp :

Gỉa sử điều này là đúng. Ta xét với .

Vậy theo nguyên lý quy nạp ta được . Rõ ràng không thể chính phương vì :

Và nếu thì , suy ra chỉ là số chính phương nếu và khi đó .

Còn nếu thì nên không thể là số chính phương kế tiếp sau .

Như vậy một số hạng chính phương sẽ có căn gấp đôi căn của số hạng chính phương kế trước nó. Hơn nữa ta có nên bằng quy nạp ta có thể chỉ ra được các số hạng chính phương của dãy đều là một lũy thừa bậc chẵn của .

Bây giờ ta trở lại với .

Chọn ta được . Chọn ta được . Chọn ta được . Chọn ta được

Ta quy nạp :

Gỉa sử điều này là đúng. Xét với , ta cần chứng minh :

Điều này là đúng nếu trong ta chọn thay bởi và chọn , lúc đó :

Ta hoàn tất bài toán.

 

Bài 03

Number Theory

Số họcSố chính phươngSố nguyên tố

Bài toán : Cho là các số nguyên dương với là số nguyên dương tuỳ ý và là một số nguyên tố có dạng . Chứng minh rằng :

không là một số chính phương.

Lời giải 1 :

Chú ý các phân tích sau đây :

Theo hằng đẳng thức Lagrange :

Ta dễ dàng chứng minh được không thể là một số chính phương bằng nguyên lí lùi vô hạn

Ta chứng minh bằng quy nạp tích  có thể biểu diễn được dưới dạng . Với thì hiển nhiên. Gỉa sử :

Khi đó ta có :

Và áp dụng ta quy nạp thành công. Sử dụng tính chất thì bài toán hoàn tất.

Lời giải 2 : (Phạm Quang Toàn)

Giả sử  là một số chính phương.

Ta có

Do đó hoàn toàn có thể biểu diễn được dưới dạng . Như vậy

Ta có . Do đó hay . Vì là số chính phương và nên ta suy ra . Ta sẽ xét ba trường hợp sau:

TH1. Nếu . Dễ thấy rằng . Vì  chính phương nên . Ta có nên . Điều này đồng nghĩa với .

Đặt thì . Ta có

Dễ thấy rằng nếu thì . Do đó . Khi đó

Như vậy là số chính phương khi và chỉ khi là số chính phương. Lập luận tương tự, ta thu được và suy ra , mâu thuẫn.

TH2. Nếu , lập luận tương tự trường hợp 1, ta suy ra mâu thuẫn.

TH3. Nếu . Đặt . Khi đó là số chính phương khi và chỉ khi chính phương. Ta quay lại với ý tưởng ban đầu và dẫn đến . Quá trính cứ tiếp tục tiếp diễn, ta suy ra với mọi . Do đó , mâu thuẫn vì hai số này nguyên dương.

Vậy không thể là số chính phương.

 

Bài 04

Number Theory

Số họcSố chính phương

Bài toán (Iran National Olympiad Second Round 2008)

 Cho là một số tự nhiên. Biết rằng với mọi số tự nhiên thì là một lập phương đúng. Chứng minh .

Lời giải :

Ta có đều là lập phương đúng. Chú ý vì :

Suy ra là một lập phương đúng. Đặt :

Chú ý nếu mà thì :

Mâu thuẫn với việc là một lập phương đúng. Như vậy , ta có điều cần chứng minh.

 

Bài 05

Arithmetic Sequence

Số họcSố chính phươngDãy số

Bài toán : Cho dãy số

Chứng minh rằng là một số chính phương.

Lời giải :

Xét dãy :

Ta sẽ chứng minh bằng quy nạp rằng :

Với thì hiển nhiên đúng. Gỉa sử đúng. Xét tiếp với :

Theo nguyên lí quy nạp ta có . Suy ra :

Hơn nữa chú ý là duy nhất, kéo theo trùng với . Như vậy được xác định :

Giải phương trình sai phân này, ta được :

Xét hai dãy nguyên dương mà :

Khi đó dễ thấy .

Từ đó mà :

Là một số chính phương. Ta được điều phải chứng minh.

Bài 06

Arithmetic Sequence

Số họcSố chính phươngDãy số

Bài toán (Balkan Mathematical Olympiad 2002)

Cho dãy số thỏa mãn :

Tìm tất cả các giá trị của để là số chính phương. 

Lời giải :

Dễ dàng chứng minh được bằng quy nạp :

Khi đó :

Và :

Xét  thì  (chú ý dãy tăng)

Do đó :

Vậy nên suy ra :

Trường hợp này không thể tìm được thỏa đề. Do đó . Thử ta nhận .

Bài 07

Arithmetic Sequence

Số họcSố chính phươngDãy số

Bài toán :  Xét dãy số : . Chứng minh rằng dãy số đã cho có vô số số hạng là một số chính phương.

Lời giải :

Nhận xét rằng luôn tồn tại hai dãy số nguyên dương thỏa mãn :

Khi ấy :

Hơn nữa ta có nhận xét sau :

Vậy nếu ta chọn thì ta có là một dãy dương và dãy tăng thực sự, tức nhận vô số giá trị nguyên dương. Khi đó ta có :

Ta có điều phải chứng minh.

Bài 08

Number Theory

Phương trình nghiệm nguyênSố chính phương
Bài toán : Chứng minh rằng phương trình sau có vô số nghiệm nguyên dương : 

 

Lời giải : 

Biến đổi phương trình về dạng bậc hai ẩn và tham số : Phương trình này có . Ta chỉ cần chứng tỏ rằng tồn tại vô hạn các số nguyên dương sao cho biểu thức là số chính phương.Hay chứng minh phương trình sau có vô hạn nghiệm nguyên dương :

Ta xây dựng hai dãy số như sau : Khi ấy ta có : Điều này chứng tỏ phương trình dạng : có vô hạn nghiệm nguyên dương. Tiếp theo ta chỉ cần chứng tỏ có vô số số hạng của dãy có dạng thì bài toán được giải quyết trọn vẹn. Ta chứng minh dãy chứa toàn những số hạng có dạng . Thật vậy, ta có : Suy ra : với mọi số nguyên dương . Ta có điều phải chứng minh. Nhận xét : 

Ta có phương pháp để chọn ra các dãy như sau : Phương trình nghiệm nguyên có dạng : với là số nguyên , là số nguyên dương không chính phương. Nếu có nghiệm nguyên dương là . Và nếu phương trình Pell dạng có nghiệm nguyên dương là .Ta chứng minh được phương trình có vô số nghiệm nguyên dương bằng cách xét các dãy :

Vì khi ấy :
🎓Học Tốt Bách Khoa

Học cùng giáo viên Bách Khoa

Lớp học trực tuyến tương tác, lộ trình bám sát chương trình. Đăng ký học thử miễn phí ngay hôm nay.

Xem khóa họcĐăng ký học thử miễn phí →

Tuyển tập khác môn Toán